کتاب فوائح الجمال و فواتح الجلال یکی از بهترین کتابهایی است که در مورد عرفان اسلامی نوشته شده است. هر چند بیشتر نویسندگان و شاعران ایرانی از بیان مستقیم اسرار پرهیز کرده و بیشتر مفاهیم را به صورت معما وار و مبهم بیان كردده اند اما نجم کبری در این کتاب به طور آشکار و بسیار صریح پرده از بسیاری از اسرار عرفانی برداشته است.هر چند امروزه برخی از مفاهیم کتاب را می توان به وسیله کتب عرفانی دیگر تاویل و تفسیر کرد اما برخی از نکات کتاب هنوز احتیاج به تفسیر بیشتری دارند. برخی از عمده ترین نکاتی که نجم کبری بدانها اشاره کرده است عبارت اند از:
1- شیخ الغیب (استاد درون): (در این هنگام شخصی از نور را در مقابل خود می بینی که انوری از وی پدید می آید و رهرو تولد انوار را از تمام تن خود نیز حس می کند.این شخص نورانی که در برابر تو است در اصطلاح صوفیه «مقدم» نام دارد و او را «شیخ الغیب» و «میزان الغیب» هم گویند. ص 39)
2- نام درونی: (رهرو چون پذیرفته درگاه شود در غیب به او نام و کنیه می دهند. ص 77)
3- انوار الهی: (نخستین انواری که در مقام تجلی بر رهرو وارد می شود انوار عزت است که از بالای سر او که در چاه است بر او آشکار می شود. ص 22)
4- اصوات الهی: (پیش از استواری ذکر،صدا در دایره سر احساس می شود و صدا بالا رونده است و از آن صوت پای کوبی و طبل و بوق دریابی. هر کس این اصوات را شنید باید خداوند را به هر زبانی تسبیح و تقدیس کند. ص 31 و 32)
5- کالبد های هفتگانه انسان: (بدان که وجود چیزی یگانه نیست، بر فراز هر وجودی وجودی خاص تر و بهتر از آن وجود دارد،تا آنگاه که به وجود حق منتهی می شود.در راه، هر وجودی چاهی دارد و وجود تنها دارای هفت نوع است. ص 21)
6- استطاعت (توشه معنوی): (در سفر معنوی به سوی مطلوب کلی، رهرو از آن یاری می جوید و سفر بدون استطاعت حرام است.ص 46)
7- کتاب های غیبی: (از خود غایب شدم و آسمانی پیدا شد که گویی کتاب قرآن بود و در آن اشکال مربعه با نقطه ها نوشته شده بود.ص 77)
8- چاه وجود: ؟؟؟
9- دایره وجود: ؟؟؟
دوستان سعی کنند ابتدا این کتاب را حتما از طریق انتشارات مذکور و کتابفروشی های معتبر تهیه بکنند. هر چند بخاطر محدودیت در تجدید چاپ شاید یافتن این کتاب کمی دشوار باشد.
